Từ 1/1/2025, mọi lần đánh giá GlobalG.A.P. cho trái cây, rau quả và thủy sản nuôi phải theo IFA phiên bản 6, với hai bản Smart và GFS; bản GFS được tổ chức GFSI công nhận ngày 6/8/2024, theo thông báo của GlobalG.A.P. VietGAP trồng trọt là tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11892-1:2017, được chứng nhận hợp chuẩn trong nước. Hai chuẩn này không thay thế nhau: người mua và hợp đồng quyết định vùng trồng cần chuẩn nào, còn nhà máy chế biến muốn giữ tuyên bố GlobalG.A.P. tới sản phẩm cuối phải có thêm chứng nhận chuỗi hành trình (CoC) v6.1.
Bài này giúp Quý doanh nghiệp đọc đúng ba điều: IFA v6 đã đổi gì, VietGAP đang được chứng nhận theo khung nào, và nhà máy phải đầu tư gì ở khâu tiếp nhận, tách lô, chế biến để chứng nhận của vùng nguyên liệu không “rơi” giữa đường.
GlobalG.A.P. IFA v6: điều gì đã đổi
Integrated Farm Assurance (IFA) là chuẩn trang trại của GlobalG.A.P., bao trùm sản xuất ban đầu từ trước thu hoạch tới xử lý sau thu hoạch, với ba nhóm nội dung: an toàn thực phẩm, môi trường, và sức khoẻ, an toàn, phúc lợi người lao động. Mốc chuyển sang phiên bản 6, theo các thông báo của GlobalG.A.P.:
| Mốc | Nội dung | Nguồn |
|---|---|---|
| 9/2022 | Ra mắt IFA v6 Smart | GlobalG.A.P., 12/12/2023 |
| 1/1/2024 | IFA v6 Smart bắt buộc, thay v5.2 | GlobalG.A.P., 12/12/2023 |
| 6/8/2024 | GFSI công nhận IFA v6 GFS cho trồng trọt và thủy sản nuôi | GlobalG.A.P., 26/9/2024 |
| 31/12/2024 | Hạn cuối đánh giá theo IFA v5.4-1 | GlobalG.A.P., 26/9/2024 |
| 1/1/2025 | Mọi đánh giá IFA cho rau quả, thủy sản nuôi theo v6 Smart hoặc v6 GFS | GlobalG.A.P., 26/9/2024 |
Hai bản khác nhau ở mục đích. GlobalG.A.P. mô tả v6 Smart phù hợp với đa số nhà sản xuất, còn v6 GFS dành cho nhà sản xuất cần chứng nhận được GFSI công nhận; và “yêu cầu của khách hàng thường quyết định bản nào”. Hai bản cũng khác nhau ở quy tắc đánh giá không báo trước.
Ba điểm vận hành Quý doanh nghiệp cần biết khi lập kế hoạch vùng nguyên liệu:
- Chứng nhận IFA có hiệu lực một năm; việc tuân thủ được đánh giá hằng năm bởi tổ chức chứng nhận độc lập được công nhận.
- Có lựa chọn chứng nhận cho nhà sản xuất đơn lẻ và cho nhóm nhà sản xuất, gồm cả nông hộ nhỏ. Với vùng nguyên liệu nhiều hộ, chứng nhận nhóm là đường thực tế; Quý doanh nghiệp cần xác định ai đứng ra làm đầu mối quản lý của nhóm.
- GRASP là phần bổ sung (add-on) đánh giá sức khoẻ, an toàn và phúc lợi người lao động ở trang trại; người mua có thể yêu cầu kèm theo IFA.
Về quy mô, tới 31/12/2024 GlobalG.A.P. ghi nhận 184.037 nhà sản xuất được chứng nhận ở 133 nước, với 4,2 triệu ha sản xuất được chứng nhận.
VietGAP trồng trọt đang được chứng nhận theo khung nào
VietGAP có ba lĩnh vực: trồng trọt, nuôi trồng thủy sản và chăn nuôi. Với trồng trọt, chuẩn là TCVN 11892-1:2017 Thực hành nông nghiệp tốt (VietGAP) – Phần 1: Trồng trọt.
Theo thuyết minh dự thảo tiêu chuẩn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường (bản 6/5/2025):
- Sau khi công bố TCVN 11892-1:2017, Thông tư 06/2018/TT-BNNPTNT (21/6/2018) đã bãi bỏ các quy trình VietGAP cũ, trong đó có Quyết định 379/QĐ-BNN-KHCN năm 2008 cho rau, quả tươi, và bãi bỏ các quy định chứng nhận lĩnh vực trồng trọt trong Thông tư 48/2012/TT-BNNPTNT.
- Vì đã thành TCVN, việc chứng nhận được làm theo Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật, Luật Chất lượng sản phẩm hàng hoá và các nghị định về kinh doanh dịch vụ đánh giá sự phù hợp (Nghị định 107/2016/NĐ-CP, Nghị định 154/2018/NĐ-CP).
- Văn bản thừa nhận chưa có hướng dẫn riêng về chứng nhận phù hợp TCVN 11892-1:2017, nên các tổ chức chứng nhận xây dựng thủ tục chưa thống nhất; Bộ đang soạn một TCVN về yêu cầu đánh giá, chứng nhận và tư vấn VietGAP (giai đoạn 9/2024–12/2025).
Hệ quả thực tế: hai giấy chứng nhận VietGAP do hai tổ chức khác nhau cấp có thể dựa trên hai cách đánh giá khác nhau. Khi dùng VietGAP làm điều kiện thu mua, nhà máy nên đọc cả phạm vi chứng nhận, tổ chức chứng nhận và báo cáo đánh giá, không chỉ nhìn tờ giấy.
Người mua nào đòi chuẩn nào?
Không có một bảng chung cho mọi người mua. Quyết định nằm ở hợp đồng và đặc tính kỹ thuật người mua gửi. Bảng dưới đây xếp theo tình huống thường gặp, dựa trên quy định của chính GlobalG.A.P.:
| Tình huống | Chuẩn vùng trồng | Chuẩn ở nhà máy | Căn cứ |
|---|---|---|---|
| Người mua yêu cầu GlobalG.A.P., không đòi GFSI ở khâu trang trại | IFA v6 Smart | CoC v6.1 nếu bán với tuyên bố GlobalG.A.P. | GlobalG.A.P.: Smart cho đa số nhà sản xuất |
| Người mua yêu cầu chuẩn trang trại được GFSI công nhận | IFA v6 GFS | CoC v6.1, cộng chứng nhận an toàn thực phẩm nếu có cắt, cấp đông | GlobalG.A.P.: GFS cho người cần GFSI |
| Sản phẩm in mã GGN hoặc nhãn GGN cho người tiêu dùng | IFA (Smart hoặc GFS) | CoC v6.1 và giấy phép nhãn GGN | CoC v6.1: CoC bắt buộc với bên được cấp phép nhãn GGN |
| Người mua trong nước hoặc hợp đồng ghi rõ VietGAP | VietGAP (TCVN 11892-1:2017) | Theo yêu cầu an toàn thực phẩm của người mua | TCVN 11892-1:2017 |
| Thị trường kiểm dư lượng từng lô ở cửa khẩu | Chuẩn nào cũng không thay kết quả phân tích lô | Kế hoạch lấy mẫu, phân tích theo quy định thị trường | Quy định của thị trường nhập khẩu |
Hai điểm hay bị hiểu sai:
- VietGAP không tự động thay GlobalG.A.P. Quy định CoC chỉ nhắc tới nhà sản xuất “theo chương trình được GlobalG.A.P. công nhận tương đương” (benchmarked) như một lựa chọn riêng. Trước khi dùng một chứng nhận khác thay GlobalG.A.P., hãy hỏi người mua bằng văn bản và kiểm danh sách công nhận hiện hành với tổ chức chứng nhận.
- Chứng nhận vùng trồng không thay kiểm soát dư lượng từng lô. Với thị trường kiểm tra tăng cường ở cửa khẩu, kết quả phân tích lô vẫn là giấy tờ quyết định. Khung sáu thị trường và bộ tiêu chuẩn của từng nơi, xem bài sáu thị trường xuất khẩu, sáu bộ tiêu chuẩn.
Chuỗi hành trình CoC v6.1: tuyên bố chứng nhận không tự đi qua nhà máy
Đây là chỗ nhiều nhà máy bỏ sót. Vùng trồng có chứng nhận IFA, nhưng khi quả đi qua nhà máy, tuyên bố GlobalG.A.P. chỉ được giữ nếu nhà máy có chứng nhận CoC. Theo GlobalG.A.P., CoC v6.1 là phiên bản duy nhất còn hiệu lực; bản này ban hành tháng 11/2022, áp dụng từ 1/1/2023 và bắt buộc từ 1/7/2023. GlobalG.A.P. ghi CoC là bắt buộc với mọi doanh nghiệp chế biến (biến đổi) sản phẩm, với thương nhân muốn mua bán sản phẩm kèm tuyên bố GlobalG.A.P., và với đơn vị đóng gói, đóng gói lại sau khi đã nhận quyền sở hữu hàng.
Quy định chung CoC v6.1 đặt ra các yêu cầu sau:
- Tách dòng: sản phẩm có chứng nhận phải được truy xuất được và giữ tách khỏi sản phẩm không chứng nhận. Hàng rời có chứng nhận không được trộn với hàng rời không chứng nhận.
- Hai cách truy xuất: giữ nguyên nguồn gốc (không trộn hàng của các nhà sản xuất khác nhau, ghi GGN của nhà sản xuất ban đầu) hoặc tách riêng (được trộn hàng có chứng nhận của nhiều nhà sản xuất, nhưng phải ghi mã lô liên kết về từng nguồn). Sản phẩm cuối mang số CoC của nhà máy và mã lô.
- Cân bằng khối lượng: nhà máy phải tự đánh giá và tính cân bằng khối lượng giữa hàng có chứng nhận nhận vào và bán ra.
- Không có hỗn hợp lẫn hàng không chứng nhận cho phạm vi trồng trọt ở sản phẩm bán lẻ nhiều thành phần.
- CoC không phải chuẩn an toàn thực phẩm. Nhưng tại cơ sở cắt, thái, cắt hạt lựu, cấp đông, chuẩn bị bảo quản lạnh hoặc cấp đông nhanh như IQF mà sản phẩm vẫn còn nhận ra được, cơ sở phải có chứng nhận theo một chuẩn an toàn thực phẩm được GFSI công nhận, một hệ HACCP theo Codex được công nhận, hoặc chuẩn an toàn thực phẩm khác được GlobalG.A.P. công nhận.
Với một nhà máy IQF trái cây hoặc nhà máy cắt, đông lạnh rau quả, điều đó có nghĩa là ba lớp chứng nhận cùng lúc: IFA ở vùng trồng, CoC ở nhà máy, và một chứng nhận an toàn thực phẩm ở nhà máy. Thiếu một lớp, sản phẩm vẫn bán được, nhưng không được bán như hàng GlobalG.A.P. Cách chọn công nghệ cấp đông theo người mua, xem bài IQF hay đông khối.
Nhà máy chế biến đầu tư gì
| Hạng mục | Vì sao cần | Câu hỏi để tự kiểm |
|---|---|---|
| Khu tiếp nhận và kho tách dòng | CoC cấm trộn hàng rời có và không có chứng nhận | Có vị trí, lịch tiếp nhận, nhãn kệ riêng cho hàng có chứng nhận không? |
| Mã lô và phần mềm truy xuất | Sản phẩm cuối mang số CoC và mã lô liên kết về nguồn; phải tính cân bằng khối lượng | Từ một thùng thành phẩm, truy ngược ra hộ, nhóm hộ trong bao lâu? Số liệu vào – ra có khớp không? |
| Lịch chạy dây chuyền | Dây chuyền dùng chung nên chạy tách theo thời gian, ghi chép đổi dòng để chứng minh không trộn | Có quy trình đổi dòng, ghi giờ bắt đầu, kết thúc từng lô không? |
| Chứng nhận an toàn thực phẩm | Bắt buộc khi cắt, thái, cấp đông, IQF với hàng còn nhận ra được | Nhà máy đã có chứng nhận được GFSI công nhận hoặc HACCP theo Codex chưa? |
| Hỗ trợ nhóm nông hộ | Chứng nhận nhóm cần đầu mối quản lý chung và được đánh giá hằng năm | Ai giữ hệ quản lý nhóm: hợp tác xã, công ty thu mua hay nhà máy? Ai trả chi phí đánh giá? |
Hai hạng mục đầu chính là bài toán truy xuất. Số hoá vùng nguyên liệu và nối dữ liệu tới nhà máy, xem bài truy xuất tới vùng trồng và truy xuất nguồn gốc khi xuất khẩu sang EU. Tổ chức dây chuyền để tách lô thật sự, xem bài biện pháp SPS mới: dây chuyền có tách được lô không. Một ví dụ về chuỗi cung ứng nguyên liệu cho nhà máy, xem bài nguyên liệu chất lượng và chuỗi cung ứng chanh dây.
Kim Nguyễn khuyến nghị: thứ tự quyết
- Chốt người mua và thị trường trước, xin yêu cầu chứng nhận bằng văn bản: chuẩn trang trại nào (Smart hay GFS), có cần CoC, có in GGN không.
- Chọn mô hình vùng nguyên liệu: trang trại riêng (chứng nhận đơn lẻ) hay nhóm nông hộ (chứng nhận nhóm), và ai quản lý hệ thống nhóm.
- Thiết kế nhà máy cho tách dòng ngay từ bản vẽ: khu tiếp nhận, kho, lịch chạy, mã lô.
- Lập lộ trình chứng nhận nhà máy: CoC cộng chứng nhận an toàn thực phẩm nếu có cắt, cấp đông.
- Tính chi phí đánh giá hằng năm vào giá thu mua và giá bán.
Kim Nguyễn Corporation tư vấn cấu hình nhà máy, khu tiếp nhận và hệ truy xuất cho nhà máy chế biến nông sản hướng xuất khẩu. Nếu Quý doanh nghiệp đang ở bước lập dự án nhà máy chế biến nông sản hướng xuất khẩu và cần rà yêu cầu chứng nhận của người mua với thiết kế nhà máy, hãy đặt lịch trao đổi với Kim Nguyễn.
Bài là góc nhìn tư vấn công nghệ, cập nhật theo tài liệu GlobalG.A.P. và văn bản Việt Nam đọc ngày 30/10/2026. Yêu cầu chứng nhận cụ thể phải được xác nhận với người mua và tổ chức chứng nhận.
Nguồn tham khảo
- GlobalG.A.P., Portfolio updates 2024, 12/12/2023 (IFA v6 Smart ra mắt 9/2022, bắt buộc từ 1/1/2024). Truy cập 30/10/2026.
- GlobalG.A.P., IFA v6 GFS transition period confirmed, 26/9/2024 (GFSI công nhận 6/8/2024; v5.4-1 tới 31/12/2024; mọi đánh giá rau quả, thủy sản nuôi theo v6 từ 1/1/2025). Truy cập 30/10/2026.
- GlobalG.A.P., Integrated Farm Assurance for fruit and vegetables (Smart và GFS, phạm vi, chứng nhận một năm, đánh giá hằng năm, nhà sản xuất đơn lẻ và nhóm, GRASP; 184.037 nhà sản xuất, 133 nước, 4,2 triệu ha tới 31/12/2024). Truy cập 30/10/2026.
- GlobalG.A.P., Chain of Custody (CoC v6.1 là phiên bản duy nhất còn hiệu lực; ai phải có CoC). Truy cập 30/10/2026.
- GlobalG.A.P., Chain of Custody General Regulations v6.1, 11/2022 (tách dòng, hai cách truy xuất, cân bằng khối lượng, chứng nhận an toàn thực phẩm tại cơ sở cắt, cấp đông, IQF; bắt buộc từ 1/7/2023). Truy cập 30/10/2026.
- Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Thuyết minh dự thảo TCVN Thực hành nông nghiệp tốt (VietGAP) – Yêu cầu chung – Yêu cầu về đánh giá, chứng nhận và tư vấn, bản 6/5/2025 (TCVN 11892-1:2017; Thông tư 06/2018/TT-BNNPTNT; Thông tư 48/2012/TT-BNNPTNT; khung chứng nhận hợp chuẩn). Truy cập 30/10/2026.