Lắp đặt và chạy thử: bảy việc phải xong trước khi máy về

Trong các dự án nhà máy chế biến, nguyên nhân chậm tiến độ phổ biến nhất không phải nhà chế tạo giao hàng muộn.

Nó là: hàng về đúng hẹn, nhưng công trình chưa sẵn sàng nhận. Container nằm bãi phát sinh phí lưu. Chuyên gia lắp đặt đã đặt vé, sang tới nơi và ngồi chờ — tính theo ngày công. Và mỗi tuần trôi qua là một tuần lùi ngày nhà máy bắt đầu có doanh thu, trong khi lãi vay vẫn chạy.

Bảy việc dưới đây quyết định giai đoạn lắp đặt và chạy thử có diễn ra đúng hạn hay không. Tất cả đều thuộc trách nhiệm chủ đầu tư, và tất cả đều phải xong trước ngày hàng về.

1. Móng và mặt bằng đúng bản vẽ

Nhà chế tạo cấp bản vẽ tải trọng và vị trí bu lông chờ. Phần thi công là của bạn — và sai số ở đây rất khó chữa.

Cần kiểm tra trước khi hàng về: tải trọng sàn tại từng vị trí đặt máy, độ phẳng sàn, cao độ so với bản vẽ, vị trí bu lông chờ, hố thu nước và độ dốc thoát nước.

Riêng độ dốc thoát nước là chi tiết hay bị làm ẩu trong nhà máy thực phẩm. Sàn đọng nước là nguồn vi sinh vật thường trực, và là điểm bên đánh giá luôn nhìn tới.

2. Tiện ích sẵn sàng và đúng thông số

“Có điện, có nước” chưa đủ. Cần đúng thông số:

Hai chỗ hay bị hụt:

Lưu lượng đỉnh, không phải lưu lượng trung bình. Chu trình vệ sinh tại chỗ và thời điểm khởi động thường tiêu thụ hơi và nước ở mức cao hơn nhiều so với lúc chạy ổn định. Hệ tiện ích tính theo mức trung bình sẽ hụt đúng lúc cần nhất.

Chất lượng nước. Nước cứng gây cáu cặn trong thiết bị trao đổi nhiệt và nồi hơi, làm tụt hiệu suất và tăng chi phí bảo trì ngay từ năm đầu. Chi phí xử lý nước cấp nhỏ hơn nhiều so với chi phí sống chung với nước không đạt.

3. Đường vào và phương án cẩu hạ

Nghe đơn giản nhưng là nguyên nhân của nhiều tình huống dở khóc dở cười: thiết bị về tới nơi nhưng không đưa vào được vị trí.

Cần kiểm tra: kích thước cửa và hành lang, chiều cao thông thuỷ, tải trọng đường nội bộ và sàn, khoảng trống để cẩu vươn, và thứ tự đưa thiết bị vào. Với dây chuyền nhiều máy, thứ tự lắp sai nghĩa là phải tháo cái đã lắp ra để đưa cái sau vào.

4. Nhân sự — hai nhóm, hai vai trò

Người phụ trách dự án phía chủ đầu tư, có thẩm quyền quyết định. Trong giai đoạn lắp đặt, mỗi ngày đều có câu hỏi cần trả lời ngay. Nếu mọi quyết định đều phải chờ họp, đội lắp đặt sẽ dừng chờ — và ngày công vẫn tính.

Tổ vận hành có mặt từ lúc lắp, không phải từ lúc chạy. Đây là khoản đầu tư có hiệu quả cao nhất trong cả dự án. Người sẽ vận hành dây chuyền mà được nhìn thấy nó lắp lên, nhìn thấy đường ống đi đâu, van nào làm gì, sẽ xử lý sự cố khác hẳn người chỉ được đào tạo hai ngày lúc bàn giao.

5. Nguyên liệu và vật tư cho chạy thử

Chạy thử tiêu tốn nguyên liệu thật. Cần chuẩn bị:

• Đủ khối lượng nguyên liệu, đúng loại sẽ chạy thương mại, tới đúng ngày
• Hoá chất vệ sinh và hoá chất phụ trợ
• Vật tư tiêu hao: màng lọc, gioăng, dầu bôi trơn dùng trong thực phẩm
• Bao bì thật — không dùng bao bì mượn tạm để thử máy đóng gói

Thời điểm chạy thử nên đặt trùng vụ nguyên liệu. Chạy thử ngoài vụ, bằng nguyên liệu mua gom chất lượng khác thường, cho ra kết quả không dùng để nghiệm thu được — như đã nêu trong bài về FAT và SAT.

6. Giấy phép và kiểm định

Nhóm việc này có thời gian xử lý dài và không rút ngắn được bằng cách trả thêm tiền:

• Nghiệm thu phòng cháy chữa cháy
• Hồ sơ môi trường và hệ xử lý nước thải
• Kiểm định an toàn thiết bị chịu áp lực — nồi hơi, bình chịu áp, thiết bị tiệt trùng thuộc diện phải kiểm định trước khi đưa vào sử dụng theo quy định hiện hành
• Điều kiện về an toàn thực phẩm của cơ sở
• Kiểm định và hiệu chuẩn thiết bị đo dùng trong thương mại và trong kiểm soát an toàn thực phẩm

Việc thứ ba là việc hay bị phát hiện muộn nhất. Một nồi hơi lắp xong nhưng chưa được kiểm định thì không được vận hành — và không có hơi thì không chạy thử được gì.

7. Ba hệ thống mềm phải chuẩn bị song song

Trong lúc phần cứng được lắp, ba thứ sau nên được xây dựng song song thay vì để sau:

Quy trình vận hành chuẩn cho từng thiết bị. Viết trong lúc chuyên gia còn ở hiện trường, khi còn hỏi được.

Hệ thống ghi chép theo lô. Biểu mẫu, mã lô, cách lưu dữ liệu vận hành. Nếu chờ tới sau khi chạy thương mại mới làm, những mẻ đầu tiên sẽ không có hồ sơ — và đó thường lại là những mẻ cần hồ sơ nhất.

Kế hoạch hiệu chuẩn thiết bị đo. Cảm biến nào thuộc điểm kiểm soát tới hạn, hiệu chuẩn bao lâu một lần, ai làm, lưu chứng chỉ ở đâu.

Trình tự lắp đặt và chạy thử

CHẠY KHÔNG TẢI → CHẠY NƯỚC → CHẠY VỆ SINH → CHẠY SẢN PHẨM MẺ ĐẦU
   → HIỆU CHỈNH → CHẠY ỔN ĐỊNH LIÊN TỤC → NGHIỆM THU THÔNG SỐ

Không nên rút gọn trình tự này để kịp tiến độ. Bước hay bị bỏ nhất là chạy vệ sinh trước khi chạy sản phẩm — và đó là bước phát hiện ra những chỗ đọng nước, chỗ không tháo rời được, chỗ dung dịch vệ sinh không tới. Phát hiện lúc này thì sửa được; phát hiện khi đã chạy thương mại thì phải dừng sản xuất để sửa.

Kết luận

Giai đoạn lắp đặt và chạy thử là giai đoạn chi phí phát sinh nhanh nhất và ít kiểm soát nhất trong cả dự án. Mỗi ngày chậm đều có giá: ngày công chuyên gia, phí lưu bãi, lãi vay, và một ngày lùi doanh thu.

Điều đáng nói là gần như toàn bộ nguyên nhân chậm đều nằm ở nhóm việc mà chủ đầu tư kiểm soát được — và kiểm soát được từ nhiều tháng trước. Danh sách bảy việc ở trên nên được lập ngược từ ngày hàng dự kiến về, với ngày hoàn thành cụ thể cho từng mục và một người chịu trách nhiệm cho từng mục.

Kim Nguyễn tư vấn giải pháp công nghệ và đồng hành cùng chủ đầu tư trong quá trình triển khai dự án nhà máy chế biến hướng xuất khẩu, thiết bị nhập khẩu trực tiếp từ các nhà chế tạo châu Âu. Xem danh mục thiết bị và dây chuyền.

Đặt lịch khảo sát và tư vấn giải pháp: liên hệ với Kim Nguyễn — hoặc gọi 0938 613 408.

Lưu ý: yêu cầu về giấy phép, kiểm định và nghiệm thu công trình được quy định trong nhiều văn bản khác nhau và có thay đổi theo thời gian. Bài viết mang tính định hướng, không phải tư vấn pháp lý. Cần rà soát với đơn vị tư vấn xây dựng và đơn vị kiểm định cho từng dự án cụ thể.