Xuất khẩu nông sản sang EU: kiểm tra tăng cường theo Quy định 2019/1793, hàng Việt Nam nào trong danh sách

Theo bản hợp nhất ngày 30/6/2026 của Quy định thực thi (EU) 2019/1793, đã gồm hai lần sửa năm 2026 là 2026/194 và 2026/1206, Việt Nam có bốn mặt hàng trong danh sách, cả bốn vì nguy cơ dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Ớt cay và đậu bắp (tươi, ướp lạnh, đông lạnh) bị kiểm tra thực tế 50% số lô, thanh long tươi 30%, sầu riêng tươi 20%. Ớt cay, đậu bắp và thanh long nằm ở Phụ lục II, nghĩa là mỗi lô phải mang theo kết quả phân tích của phòng thử nghiệm đạt ISO/IEC 17025 và giấy chứng nhận chính thức của cơ quan có thẩm quyền Việt Nam ngay từ khi rời cảng.

Bài này đọc lại văn bản gốc để trả lời ba câu: Quy định 2019/1793 vận hành thế nào, mặt hàng Việt Nam nào đang bị kiểm và ở dạng sản phẩm nào, và Quý doanh nghiệp phải đầu tư gì ở vùng trồng, nhà máy, phòng thử nghiệm để lô hàng không nằm lại ở cửa khẩu.

Quy định 2019/1793 làm gì

Đây là quy định của Uỷ ban châu Âu về tăng tạm thời kiểm tra chính thức và biện pháp khẩn cấp với một số thực phẩm, thức ăn chăn nuôi không có nguồn gốc động vật từ một số nước ngoài EU. Văn bản có ba danh sách:

• Phụ lục I: hàng bị tăng tần suất kiểm tra đồng nhất và kiểm tra thực tế, gồm lấy mẫu phân tích, tại trạm kiểm soát biên giới của EU. Nhà xuất khẩu không phải nộp thêm giấy tờ đặc biệt.
• Phụ lục II: hàng chỉ được vào EU khi đáp ứng điều kiện đặc biệt: mỗi lô có mã nhận diện, kết quả lấy mẫu và phân tích do cơ quan có thẩm quyền nước xuất khẩu thực hiện, và giấy chứng nhận chính thức theo mẫu ở Phụ lục IV. Đồng thời lô hàng vẫn bị kiểm tra thực tế theo tần suất ghi trong phụ lục.
• Phụ lục IIa: hàng bị tạm ngừng nhập vào EU.

Điều 4 của quy định ghi hải quan chỉ cho thông quan hàng thuộc Phụ lục I và II khi có CHED (Tài liệu nhập cảnh y tế chung) đã hoàn tất, xác nhận lô hàng đạt yêu cầu. Với thực phẩm không có nguồn gốc động vật thuộc diện này, đó là mẫu CHED-D theo Quy định thực thi (EU) 2019/1715, khai trên hệ thống TRACES của EU.

Quan trọng nhất cho kế hoạch kinh doanh là Điều 12: Uỷ ban phải rà soát danh sách định kỳ, không quá sáu tháng một lần, dựa trên cảnh báo RASFF và kết quả kiểm tra chính thức của các nước thành viên. Danh sách hôm nay vì vậy có thể khác sau một mùa vụ.

Mặt hàng Việt Nam nào đang trong danh sách?

Nguồn: Quy định thực thi (EU) 2019/1793, bản hợp nhất CELEX 02019R1793-20260630, Phụ lục I dòng 27 và Phụ lục II mục 1 dòng 17. Số trong ngoặc là phân nhóm TARIC; “ex” nghĩa là chỉ một phần hàng thuộc mã đó bị kiểm.

Với ba mặt hàng ở Phụ lục II, chú thích của văn bản yêu cầu phân tích ít nhất các hoạt chất trong chương trình kiểm soát của EU theo Quy định 396/2005, cộng thêm ba nhóm được nêu đích danh: dithiocarbamate (tính theo CS2, gồm maneb, mancozeb, metiram, propineb, thiram, ziram), phenthoate và quinalphos. Sầu riêng ở Phụ lục I chỉ ghi nhóm hoạt chất trong chương trình kiểm soát.

Chúng tôi đối chiếu bốn bản hợp nhất (08/01/2025, 12/08/2025, 26/02/2026 và 30/06/2026): bốn dòng của Việt Nam không đổi mức trong suốt giai đoạn này. Hai lần sửa năm 2026 thay toàn bộ Phụ lục I và II nhưng chủ yếu đổi mức của nước khác. Ví dụ, 2026/194 (ký 28/1/2026) nâng ớt cay của Thái Lan và Rwanda lên 50%; 2026/1206 (ký 9/6/2026, có hiệu lực ngày thứ hai mươi sau khi đăng Công báo ngày 10/6) nâng thì là Ấn Độ và đậu đũa Sri Lanka lên 50%, đồng thời hạ mức với nhục đậu khấu Indonesia vì tỷ lệ đạt đã cải thiện. Văn bản 2026/1206 ghi rõ căn cứ là cảnh báo RASFF và kết quả kiểm tra của các nước thành viên trong sáu tháng cuối năm 2025.

Bài học từ các dòng đó: một mặt hàng có thể vào danh sách chỉ sau một nửa năm có nhiều lô vi phạm, và chỉ ra khỏi danh sách khi số liệu kiểm tra cho thấy mức tuân thủ đã ổn định.

Tần suất 50% nghĩa là gì với một lô hàng?

Điều 6 và Điều 8 quy định tần suất trong phụ lục là tần suất chung cho mọi sản phẩm thuộc một dòng. Nó không có nghĩa là một nửa mỗi container bị mở, mà là trung bình cứ hai lô thuộc dòng đó thì một lô bị kiểm tra đồng nhất và kiểm tra thực tế, gồm lấy mẫu gửi phòng thử nghiệm. Còn kiểm tra hồ sơ thì theo Quy định (EU) 2017/625 về kiểm tra chính thức, trạm kiểm soát biên giới làm với mọi lô.

Với hàng tươi, đây là bài toán chi phí và chất lượng, không chỉ là bài toán giấy tờ:

• Lô bị chọn phải nằm chờ tại trạm kiểm soát biên giới tới khi có kết quả; thanh long, ớt, đậu bắp tươi mất chất lượng mỗi ngày nằm chờ.
• Nếu một doanh nghiệp xuất 20 lô ớt tươi mỗi năm, theo tần suất 50% có thể dự trù khoảng 10 lô bị lấy mẫu. Chi phí lưu kho lạnh, phí kiểm tra và thời gian giao hàng phải được tính vào giá bán và điều khoản giao hàng.
• Một lô không đạt sẽ thành cảnh báo RASFF, và chuỗi cảnh báo là căn cứ để lần rà soát kế tiếp giữ hoặc nâng mức. Cách đọc các cảnh báo này, xem bài mười cảnh báo RASFF trong hai tháng.

Hồ sơ đi kèm lô hàng Phụ lục II

Bốn yêu cầu dưới đây lấy trực tiếp từ Điều 9, 10 và 11:

1. Mã nhận diện lô. Mỗi lô có một mã; mỗi bao hoặc kiện trong lô phải mang mã đó. Nếu một kiện gom nhiều gói nhỏ, chỉ cần ghi mã trên kiện ngoài.
2. Kết quả lấy mẫu và phân tích do cơ quan có thẩm quyền nước xuất khẩu thực hiện trên chính lô đó, mang mã nhận diện của lô, phân tích tại phòng thử nghiệm được công nhận theo ISO/IEC 17025. Lấy mẫu dư lượng thuốc bảo vệ thực vật theo Chỉ thị 2002/63/EC.
3. Giấy chứng nhận chính thức theo mẫu Phụ lục IV, do cơ quan có thẩm quyền cấp trước khi lô hàng rời khỏi sự kiểm soát của cơ quan đó, có chữ ký và dấu, viết bằng ngôn ngữ chính thức của nước thành viên nơi có cửa khẩu nhập (hoặc ngôn ngữ khác nếu nước đó chấp nhận).
4. Hạn hiệu lực: giấy chứng nhận có giá trị không quá bốn tháng kể từ ngày cấp, và trong mọi trường hợp không quá sáu tháng kể từ ngày có kết quả phân tích.

Ba điểm này kéo theo một hệ quả cho nhà máy: lô hàng xuất phải được tách và định danh từ lúc lấy mẫu tới lúc xếp container. Một kiện mất mã, hoặc mẫu lấy trên một lô nhưng hàng xếp lẫn lô khác, là lý do để lô bị giữ. Cách tổ chức tách lô trên dây chuyền, xem bài biện pháp SPS mới: dây chuyền có tách được lô không và truy xuất nguồn gốc khi xuất khẩu sang EU.

Dạng sản phẩm quyết định nghĩa vụ, nhưng không quyết định rủi ro

Danh sách gắn với mã CN và phân nhóm TARIC, nên dạng sản phẩm thay đổi nghĩa vụ kiểm tra:

• Ở bản hiện hành, dòng sầu riêng chỉ ghi hàng tươi hoặc ướp lạnh (0810 60 00); dòng thanh long cũng chỉ ghi tươi hoặc ướp lạnh.
• Ngược lại, dòng ớt cay và đậu bắp ghi rõ cả hàng đông lạnh (nhóm 0710). Cấp đông không đưa hai mặt hàng này ra khỏi danh sách.

Không nên đọc điều đó thành “chuyển sang chế biến để né kiểm tra”. Thứ nhất, mọi dạng sản phẩm vẫn phải đạt mức dư lượng tối đa của EU theo Quy định 396/2005 và vẫn có thể bị kiểm tra ngẫu nhiên, bị cảnh báo RASFF. Thứ hai, Điều 12 cho phép Uỷ ban thêm dòng mới sau mỗi lần rà soát; dòng ớt và đậu bắp hiện nay cho thấy hàng đông lạnh hoàn toàn có thể bị đưa vào. Thứ ba, nhà máy không thể dựa vào khâu chế biến để đưa dư lượng về mức đạt; nguồn của vấn đề nằm ở vùng trồng.

Nếu Quý doanh nghiệp tính tới dạng đông lạnh vì lý do thị trường (hạn dùng, logistics, mùa vụ), chọn công nghệ cấp đông theo người mua, xem bài IQF hay đông khối; với sầu riêng, xem bài sầu riêng đông lạnh xuất khẩu.

Doanh nghiệp phải đầu tư gì

Hai hạng mục đầu nằm ngoài cổng nhà máy nhưng quyết định phần lớn rủi ro. Liên kết vùng trồng và nhà máy bằng dữ liệu, xem bài truy xuất tới vùng trồng. Khi một thị trường siết, so sánh bộ tiêu chuẩn của các thị trường khác, xem bài sáu thị trường xuất khẩu, sáu bộ tiêu chuẩn.

Kim Nguyễn khuyến nghị: thứ tự quyết

1. Tra đúng mã CN và TARIC của sản phẩm định xuất trong bản hợp nhất mới nhất của Quy định 2019/1793, không dựa vào bản tóm tắt hay bài báo cũ.
2. Thiết kế kiểm soát dư lượng từ vùng trồng trước, rồi mới tới kế hoạch phân tích lô.
3. Thiết kế dây chuyền và kho để tách lô, ghi mã lô trên từng kiện, giữ mẫu lưu.
4. Tính chi phí kiểm tra và thời gian chờ vào giá bán và hợp đồng.
5. Đọc lại danh sách sau mỗi lần sửa, tối đa sáu tháng một lần.

Kim Nguyễn Corporation tư vấn cấu hình dây chuyền, kho và hệ truy xuất cho nhà máy chế biến rau quả hướng xuất khẩu EU. Nếu Quý doanh nghiệp đang ở bước lập dự án nhà máy chế biến nông sản hướng xuất khẩu và cần rà mặt hàng của mình với các yêu cầu trên, hãy đặt lịch trao đổi với Kim Nguyễn.

Bài là góc nhìn tư vấn công nghệ, cập nhật theo bản hợp nhất ngày 30/06/2026. Danh sách có thể đổi sau mỗi lần sửa; trước khi xuất hàng, Quý doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản hiện hành và hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền Việt Nam.

Nguồn tham khảo

1. Uỷ ban châu Âu, Quy định thực thi (EU) 2019/1793 ngày 22/10/2019, bản hợp nhất CELEX 02019R1793-20260630 (sửa đổi tới 2026/1206): Điều 1, 4, 6, 8, 9, 10, 11, 12; Phụ lục I dòng 27 (Việt Nam); Phụ lục II mục 1 dòng 17 (Việt Nam) và chú thích (3), (7). Đọc qua kho Cellar của Văn phòng Xuất bản EU ngày 29/10/2026.
2. Uỷ ban châu Âu, Quy định thực thi (EU) 2026/1206 ngày 9/6/2026 sửa Quy định 2019/1793 (căn cứ RASFF và kiểm tra sáu tháng cuối năm 2025; thì là Ấn Độ, đậu đũa Sri Lanka lên 50%; nhục đậu khấu Indonesia giảm; hiệu lực ngày thứ hai mươi sau khi đăng). Truy cập 29/10/2026.
3. Uỷ ban châu Âu, Quy định thực thi (EU) 2026/194 ngày 28/1/2026 sửa Quy định 2019/1793 (ớt cay Thái Lan, Rwanda lên 50%). Truy cập 29/10/2026.
4. Nghị viện và Hội đồng châu Âu, Quy định (EU) 2017/625 về kiểm tra chính thức: Điều 49 và đoạn mở đầu (57) (kiểm tra hồ sơ mọi lô, kiểm tra đồng nhất và thực tế theo tần suất). Truy cập 29/10/2026.
5. Uỷ ban châu Âu, Quy định thực thi (EU) 2019/1715 về hệ thống IMSOC: mẫu CHED-D cho thực phẩm, thức ăn chăn nuôi không có nguồn gốc động vật. Truy cập 29/10/2026.
6. Các bản hợp nhất trước của Quy định 2019/1793: CELEX 02019R1793-20250108, 02019R1793-20250812 và 02019R1793-20260226, dùng để đối chiếu bốn dòng Việt Nam. Truy cập 29/10/2026.